Debat is een sport, dialoog een kunst

Gedist! Discussiëren kunnen pubers wel, maar een dialoog aangaan is nogal eens een heel ander verhaal. Filosofie kan een goede methode zijn om ze dit te leren. School is de juiste plek, bijvoorbeeld in de mentorklas, maar ook de keuken- of campingtafel. Een bruikbaar hulpmiddel daarbij is het filosofenkwartet van Uitgeverij Lemniscaat. Niet zozeer vanwege het spel maar vanwege de citaten, filosofen en stromingen die op de kaartjes staan. Deze kun je op diverse manieren gebruiken om met deze leeftijdsgroep te filosoferen en ze zo te leren tot een dialoog te komen en eens samen na te denken in plaats van tegenover elkaar te staan.

Een filosofisch gesprek is zo geschikt voor het leren van een dialoog omdat filosofie over vragen gaat waar nog geen definitief antwoord op is en nodigt daardoor uit tot een onderzoek in plaats van een debat. Een dialoog doet een appel op totaal andere sociale en communicatieve vaardigheden.

Respect voor de ander staat centraal. Het willen begrijpen van de visie van die ander. Het gesprek is gericht op diepgang en niet op winnen. Je richt je op verbinding en niet op dissen zodat alle deelnemers iets leren en tot nieuwe inzichten kunnen komen. Vaardigheden en werkhoudingen die je bij een dialoog nodig hebt moet je je leven lang op trainen. Voor de meeste mensen blijft het altijd moeilijk. Juist daarom kun je niet vroeg genoeg beginnen met die oefeningen.

Dit oefenen kan natuurlijk op vele manieren, bijvoorbeeld door dilemma’s te bespreken zoals het trolley dilemma of actualiteiten aan te grijpen om te praten over ethiek, normen en waarden. Maar een speelsere manier kan ook, door het filosofenkwartet te gebruiken. Bij dit spel heb ik vijf werkvormen bedacht om het in te kunnen zetten als stimulus voor filosofische gesprekken in de klas of aan de keukentafel.

Als je het kwartetspel in mijn webshop bestelt, krijg je een lesbrief met deze werkvormen er gratis bij. En natuurlijk kun je behalve filosoferen ook gewoon kwartetten met het spel.

Filosoferen kan heel goed gedaan worden in de mentorklas maar ook bij de vakken geschiedenis, maatschappij, godsdienst, Nederlands (of een andere taal om de mondelinge vaardigheden te oefenen) en uiteraard bij het vak filosofie.