Filosoferen in de plusklas over regels: “Nederland zou een groot getto worden”

Zonder regels zou iedereen doen waar hij zin in heeft.

Van een koning die geen belasting betaalt tot niet mogen voetballen in het gymlokaal. Een plusklas moet onzinregels verzamelen en vervolgens zoeken naar de waarden die daarachter liggen. Het wordt een bijzondere les, zo een waarin de kinderen na een uurtje nadenken zelf tot inzichten komen waar bekende filosofen groot mee werden. Zoals in dit geval Kant.

We zoeken naar onzinregels omdat deze namelijk meestal precies laten zien welke waarden goede regels noodzakelijk maken. Neem bijvoorbeeld de regel die Tim bedacht: ‘dat de koning geen belasting hoeft te betalen.’
‘Dat is gewoon niet eerlijk!’ roept Mike. ‘Iedereen moet belasting betalen. Iedereen is gelijk.’ Zo vinden we dus de waarden eerlijkheid en gelijkheid.

Senna vindt het een slechte regel dat je moet luisteren naar je juf want ‘misschien heb je wel een juf die gevaarlijke dingen wil, en dan moet je daar naar luisteren! Dat kan niet,’ vindt Senna.
De waarde die hieronder ligt is veiligheid. Anne vindt dat vrijheid er ook mee te maken heeft. Dat je zelf mag kiezen of je wel of niet luistert. ‘Je mag best nee zeggen tegen je juf.’

Emma vindt de regel dat je niet mag droedelen tijdens de les onzin, want ‘uit onderzoek blijkt dat als je iets met je handen doet, je het dan beter onthoudt.’
‘Ja, een regel moet wel nut hebben,’ vindt ook Mike.

‘Als het warm weer is niet voetballen in het gymlokaal,’ roept Job.
‘Dat is wel een goede regel,’ zegt Mike. ‘Daar wordt het heel warm en dan raak je helemaal uitgedroogd.’
‘Gezondheid,’ mompelt Anne.

Q Zijn er eigenlijk ook regels die op de hele wereld gelden?
‘Ja, niet stelen, niet doden, respect voor elkaar,’ begint Job op te sommen.
‘Dat heeft allemaal met veiligheid te maken,’ merkt Anne op.
‘Ook met verantwoordelijkheid,’ vindt Mike. Je bent ervoor verantwoordelijk dat je normaal met elkaar kunt samenleven. Het gaat niet alleen om jezelf. Je kunt niet de hele tijd doen waar je zin in hebt. Dat zou wel leuk zijn, maar dat werkt gewoon niet.’

Q Hoe zou het dan zijn zonder regels?
‘Iedereen zou door elkaar praten, met pennen gooien, elkaar slaan en dat soort dingen,’ beweert Senna.
‘Het zou een paar dagen heel leuk zijn,’ denkt Mike, ‘en dan zou het een grote chaos worden.’ Nederland zou een groot getto worden.’
‘Houd je aan de regels is de belangrijkste regel want anders zou het totaal niet werken en wordt het dus een zooitje op de wereld,’ vindt Anne. ‘Eigenlijk moet je gewoon doen tegen anderen wat jij wilt dat ze tegen jou doen. Ik wil dat mensen aardig tegen me zijn en eerlijk en dat ze me niet discrimineren of zo, en dan moet ik dat dus ook terug doen. Als we het allemaal doen, gaat het vanzelf goed,’ redeneert ze.

Zo zijn we dus bij het categorisch imperatief van Kant uitgekomen: je moet handelen op de manier waarvan je zou willen dat iedereen zo zou handelen. Dat hebben de kinderen dus zelf bedacht, door samen na te denken.

Column uit het tijdschrift gifted@248
Deze column verscheen eerder in het tijdschrift gifted@248. Dit magazine is bedoeld voor ouders met een (hoog)begaafd kind en voor professionals in onderwijs en hulpverlening die met (hoog)begaafde kinderen te maken hebben. In elke uitgave staat weer een nieuwe column van mij.

Filosoferen en intelligentie
Voor iedereen die denkt dat alleen slimme kinderen kunnen filosoferen: filosofisch talent schijnt niet samen te hangen met intelligentie. Zie het onderzoek van Thecla Rondhuis.
Filosoferen zou dan ook op alle scholen en in alle klassen regelmatig op het programma moeten staan.

Plusklassen
Ook al kan iedereen filosoferen, toch is het voor plusklaskinderen extra belangrijk. Hier lees je waarom.